Çocuklarda Tırnak Yeme Alışkanlığı

Çocuklarda tırnak yeme alışkanlığı yaygın görülen bir davranıştır. Tıp dilinde “onikofaji” olarak adlandırılan bu davranış dürtü kontrol sorunları arasında yer alır.

Bu durum genelde geçici olsa da bazı çocuklarda alışkanlık haline gelerek uzun süre devam edebilir.

Bu davranış, çocuğun iç dünyasındaki kaygı, stres ve içsel gerginliğin sonucudur. Her tırnak yeme davranışı ciddi sorunu işaret etmez. Buna karşın uzun süre bırakılmadığında çocuğun iç dünyasına ve fiziksel görünümüne zararlı olabilir.

Çocuklar Neden Tırnak Yer?

Çocukların tırnak yemesinin tek bir nedeni yoktur. Bu davranış bazen basit bir çevreyi taklit etmesinden herhangi bir amaç doğrultusu olmadan yapar. Bu sebepten olan tırnak yeme davranışı bir süre sonra kendiliğinden bırakılır.

Bazen de çocuk iç dünyasını düzenlemekte güçlük çeker, bunun sonucunda da kendini regüle etme amacıyla tırnaklarını yer.

Tırnak yeme eylemi bir yatışma aracı olarak kullanıldığında, bu durum çocuğun başa çıkmakta zorlandığı bazı duygulara işaret eder. Çocuğun iç dünyasındaki başlıca tetikleyiciler şunlardır:

• Kaygı veya stres
• Can sıkıntısı
• Duygusal gerginlik
• Alışkanlık haline gelmiş davranışlar
• Dikkat veya odaklanma sırasında gelişen refleksler

Tüm bu davranışlar başa çıkmakta zorlandığı duygu ve durumların olduğuna işarettir. Bazen televizyon karşısında otururken, bazen ders dinlerken bazense bir şeyler düşünürken farkında olmadan bu eylemi gerçekleştirir. Ayrıca aile ortamındaki değişmeler de bu davranışın tetiklenmesine yol açabilir.

Örneğin;

• yeni bir kardeşin doğmasıyla arka plana itileceğini düşünmesi,
• okula başlarken okulda ne ile karşılaşacağını bilmemesi veya
• üzerinde bir performans kaygısı bulunması,
• alıştığı evden taşınıp yeni bir eve taşınılması durumunda hissettiği belirsizlik ve gerginlik bu davranışların artmasına neden olabilir.

Çocuklarda Tırnak Yeme Neyin Belirtisi Olabilir?

Tırnak yeme çoğu zaman zararsız alışkanlıktan çok çocuğun iç dünyasında başa çıkamadığı duygusal zorlanmaların fiziksel bir belirtisidir.

Ünlü psikanalist Winnicott bu durumun, çocuğun tolere edemediği bir“içsel gerginlik” sonucunda ortaya çıktığını savunur. Çocuğun iç dünyasında bu gerginliği yaratan ve tırnak yemeye dönüşen başlıca sessiz belirtiler şunlardır:

• Kaygı ve gerginlik
• Güvensizlik hissi
• Duyguları ifade etmekte zorlanma
• Yoğun stres yaşama

Freud’un psikanalitik kuramına göre ise tırnak yeme, doğrudan 0-2 yaş aralığını kapsayan oral dönemle ilişkilidir. Bebeklikte dünyayı ağız yoluyla keşfeden ve bu yolla haz alıp sakinleşen zihin; eğer o dönemde karşılanmamış oral tatmin ihtiyaçları varsa ilerleyen yıllarda baş edemediği her durumda eksik kalan o güvenli limana sığınmak isteyebilir.

Dahası, psikanalitik açıdan tırnak yeme sadece bir sakinleşme çabası değildir. Aynı zamanda çocuğun dış dünyaya yansıtamadığı, kelimelere dökemediği o yoğun öfkeyi kendi bedenine projekte etme ve tırnaklarını kopararak bir nevi kendi kendini cezalandırma şeklidir.

Çocuklarda Tırnak Yeme (Onikofaji) Hangi Yaşlarda Ortaya Çıkar?

Genel olarak çocuklarda tırnak yeme 2 yaş veya 3 yaş civarında başlayabileceğini göstermektedir. 2 ve 3 yaşlarında çocuklar bazen çevreyi keşfetmek istedikleri için bazen de taklit nedeniyle tırnaklarını ağzına götürebilir. Ancak gerçek anlamda alışkanlık hâline gelmesi çoğu zaman biraz daha ilerleyen yaşlarda görülür.

Fakat unutulmamalıdır ki tırnak yeme alışkanlığı tek bir zamanı yoktur. Her çocuğun stres düzeyleri ve hayatındaki değişiklikler farklı seyredebilir.

Özellikle 5 yaş civarında çocukların tırnak yeme davranışı daha belirgin hale gelebilir. Beş yaşında çocuğun sosyal çevresi sadece evden ibaret olmamaya başlar. Daha farklı sosyal çevrelerde ve yeni deneyimlerle karşılaşır.

Neden 5 Yaşındaki Çocuk Tırnak Yer?

5 yaşındaki çocuklar daha önce sadece anne, baba, dede veya anneanne gibi koşulsuz kabul gördüğü kişilerden oluşan dünyasına; aniden kreş öğretmeni, yeni oyun arkadaşları ve hatta bazen anlaşamadığı “düşman” figürleri girer.

• Çocuğun yeni ve karmaşık ortamlarda dışlanma korkusu yaşaması,
• öğretmeni tarafından uyarılmaktan çekinmesi veya
• ailesinin ondan beklentilerini yavaş yavaş fark edip bu baskıyı omuzlarında hissetmesi içsel kaygısını hızla tırmandırır.

5 yaşında bir çocuk bu zorlu sosyal duyguları yönetecek donanıma sahip olamaz. Çareyi yine o bildik yatışma yöntemine yani tırnak yemeye sığınmakta bulur.

Çocuğun hissettiği kaygı doğru anlaşıldığında yani sağ beyinden yaklaşıldığında tırnak yeme davranışı çoğu çocukta kısa süre içinde kendiliğinden bırakılır. Ancak sol beyinden bir iletişimle sadece eyleme odaklanılıp altındaki duygu görülmezse ve çocukla mantık çerçevesinde bir iletişim kurulursa bu durum uzun yıllar süren bir alışkanlığa dönüşebilir.

Tırnak Yeme Alışkanlığında Anne ve Baba Nasıl Davranmalı?

Anne ve babaların yaklaşımı bu alışkanlığın sürmesinde veya azalmasında önemli rol oynar. Çocuğu sürekli uyarmak veya cezalandırmak sol beyinden bir iletişim kurma şekli olduğundan çoğu zaman beklenenin tersi sonuç verir. Çocuk inat eder, gerilir ve bu duygular davranışın artmasına neden olur. 

Ebeveynlerin bu davranışın çözümü için dikkat etmesi gereken noktalar şunlar olmalıdır;

• Çocuğu sürekli eleştirmemek
• Utandırıcı veya suçlayıcı ifadeler kullanmamak
• Davranışı fark ettiğinde sakin şekilde hatırlatma yapmak
• Çocuğun stres yaşadığı durumları anlamaya çalışmak

Çocuğun kendini güvende hissettiği, kapsayıcı bir ortamda olması bu alışkanlığın azalmasına yardımcı olabilir. Aynı zamanda çocuğun duygularını ifade etmesine izin vermek, ifade edemediği yerlerde yardımcı olmaya çalışmak bu davranışın çözüm yollarından birisidir. 

Çocuklarda Tırnak Yeme Nasıl Önlenir?

Tırnak yeme alışkanlığını azaltmak için öncelikle çocuğun bu davranışı hangi durumlarda yaptığını gözlemlemek gerekir. Bu davranışlar sırasında iç dünyasında yaşadıklarına bakılıp ve iç dünyasına dokunulabilir.

Bazı çocuklar sıkıntıdan bazıları kaygıdan bazılarıysa stresten tırnaklarını yeme eğilimindedirler. Çocuğun davranışının sebebini açıklayabileceği bir ortam oluşturmak bu noktada çok önemlidir.

Tırnak Yeme Alışkanlığının Önüne Geçmek İçin Kitap Önerileri

Kendisini ifade etmekte zorlanan çocuklara aşağıda yazılmış belirli duyguları anlamalarına yardımcı olabilecek kitaplar bu durumu kolaylaştırabilir.

• Hatalar Kitabı (3 yaş ve üzeri)
• Korkma, Korkma Düşmekten (2 yaş ve üzeri)
• Ters Yüz – Öfke ile Tanış (3 yaş ve üzeri)
• Aleks Çok Hassas (3 yaş ve üzeri)

Tırnak Yeme Alışkanlığının Önüne Geçmek İçin Yöntemler Nelerdir?

Tırnak yeme alışkanlığının önüne geçmek için günlük hayatta uygulanabilecek bazı pratik yöntemler vardır. Ancak her çocuğun yatışma ihtiyacı farklı olduğu için her yöntemin her çocukta aynı etkiyi yaratmayacağını unutmamak gerekir.

Uzmanlar, bu sürecin bir inatlaşmaya dönüşmeden, çocuğun bedeni üzerinde farkındalık kazanmasını sağlayarak yönetilmesi gerektiğini vurgular.

Ebeveynlerin çocuklarıyla güvenli bir bağ kurarak deneyebileceği en sağlıklı yöntemler şunlardır:

• Fiziksel tetikleyicileri azaltmak: Tırnakları düzenli olarak kısa ve bakımlı tutmak, takılan tırnak uçlarının yarattığı yeme (koparma) dürtüsünü fiziksel olarak engeller.
• Şefkatli bir farkındalık oluşturmak: Çocuğu suçlamadan, “Sanırım şu an ellerin çok hareket etmek istiyor” diyerek ne yaptığını nazikçe fark etmesini sağlamak.
• Elleri meşgul edecek alternatifler sunmak: Stres anlarında tırnak yerine duyusal bir oyun hamuru yoğurmasına veya stres oyuncaklarıyla oynamasına alan açmak.
• Kaygı kaynaklarını yönetmek: Çocuğun hayatındaki okul, arkadaş veya aile içi gerginlik yaratan durumları tespit edip bu duygusal yükleri hafifletmek.

Çocukta Tırnak Yemeyi Bıraktırmak İçin Acı Oje Kullanılmalı Mı?

Hayır, acı oje tırnak yemenin sebebini anlamaktan uzak bir çözüm yöntemdir.

Bazı aileler davranışı hızlıca bitirmek için tırnaklara acı oje sürmek gibi cezalandırıcı yöntemlerde çözümü bulabilir. Bu yöntem belirtilerin yer değiştirmesi dediğimiz; kaygısı anlaşılamayan çocuk acı tat yüzünden tırnak yemeyi bıraksa bile bu sefer o içsel gerginliği atmak için bu kez

• kıyafetlerinin yakasını çiğnemek,
• dudaklarını kanatana kadar ısırmak veya
• saç tellerini koparmak gibi davranışlar sergileyebilir.

Bu nedenle davranışı bastırmak veya çocuğu utandırmak yerine arkasındaki içsel çatışmayı anlamak her zaman daha iyileştirici bir çözüm sağlayacaktır.

Ne Zaman Çocuklarda Tırnak Yeme Alışkanlığında Psikolojik Destek Alınmalı?

Tırnak yeme davranışı, çocuğun büyüme yolculuğunda karşılaştığı geçici bir stresin yansıması olabilir. Bazen de tek başına çözülemeyecek kadar derin bir kaygının sinyalidir.

Aileler bazen “Nasıl olsa geçer” diyerek beklerken davranışın alışkanlığa dönüşür. Çocuğun hem bedenine hem de ruhsal dünyasına zarar vermeye başlar.

Özellikle aşağıdaki davranışlar söz konusuysa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmak büyük önem taşır:

• Sürekli ve Trans Halinde Olması: Davranış artık sadece belirli stres anlarında değil; günün her saatinde, adeta durdurulamaz bir dürtüyle ve dış dünyadan kopuk bir şekilde yapılıyorsa.
• Fiziksel Zarar Görme: Tırnak etleri kanayana, parmak uçlarında iltihaplanma veya kalıcı diş/çene şekil problemleri oluşana kadar fiziksel bir zarar söz konusuysa.
• Eşlik Eden Diğer Kaygı Belirtileri: Tırnak yemenin yanı sıra uyku sorunları, alt ıslatma, yoğun öfke patlamaları, takıntılar veya sosyal içe kapanma gibi başka şiddetli stres sinyalleri de varsa.
• Sosyal İzolasyon ve Utanç: Çocuk bu davranışı yüzünden ellerini saklama, cebinde tutma ihtiyacı hissediyorsa.
• Tüm Çabalara Rağmen Sürmesi: Ailenin tüm kapsayıcılığına rağmen davranış azalmadan uzun süredir devam ediyorsa.

Bir çocuk psikoloğu seanslarda sadece “tırnak yemeyi durdurmaya” değil, bu eylemin altındaki asıl kaygıyı bulmaya odaklanır. Tıpkı diğer duygusal zorlanmalarda olduğu gibi on yaş ve altı çocuklarda Oyun Terapisi yaklaşımı oldukça etkilidir. Bu sayede çocuğun kelimelere dökemediği içsel gerginlikler sembolik dünyada çözümlenir.

Daha büyük çocuklarda ve ergenlerde ise duyguları ve dünyayı algılamada yardımcı olan Psikodinamik ekol ile çalışan bir uzmandan destek alınabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuklarda tırnak yeme alışkanlığı ile ilgili sıkça sorulan soruları sizler için derledik.

Tırnak yiyen çocuklar hangi doktora gitmeli?

Tırnak yeme alışkanlığı uzun süredir devam ediyorsa ve ailenin çeşitli çabalarına rağmen bırakılmamışsa çocuk psikoloğuna veya çocuk psikiyatristine başvurulabilir. Bu davranış genellikle içsel çatışmalardan kaynaklanır. Uzmanlar da çocuğun iç dünyasında olan biteni anlamlandırmada yardımcı olabilir.

2.5 yaşındaki çocuk neden tırnak yer?

2.5 yaşında bir çocuğun tırnak yemesi sık görülür. Bu davranışın sebebi dünyaya ve kendine merakı olabilir. Bununla birlikte çocuklar bu yaşlarda kendini ifade etmekte zorlanır. Bu nedenle tırnak yeme; ifade edemediği kaygı, stres, sıkılma gibi duyguların yansıması da olabilir.

Otizmli çocuk tırnak yer mi?

Evet bazı otizmli çocuklarda tırnak yeme davranışı görülebilir. Otizm spektrumundaki çocuklar, kendilerini yatıştırmak veya duyusal ihtiyaçlarını karşılamak için bu tarz tekrarlayıcı davranışlar geliştirebilirler.

Ancak her tırnak yeme davranışı otizmle ilişkili değildir. Doğru değerlendirme için çocuğun genel gelişimi bir uzman tarafından ele alınmalıdır.