Kaş Yolma Nasıl Bırakılır?

“Kaş yolmaktan nasıl kurtulurum?” sorusu, bu durumu yaşayan pek çok kişinin zihninde yankılanan, cevabı en çok aranan ama çözümü en zorlu görünen sorulardan biridir. Çevreden gelen “Yapma, elini oradan çek” veya “İradeni kullan” gibi tavsiyeler çoğu zaman hiçbir işe yaramaz.

Çünkü kaş yolma davranışı yalnızca basit bir alışkanlık veya irade zayıflığı değildir. Aksine genellikle kişinin iç dünyasında biriken ve kendi kendine taşıyamadığı o yoğun içsel gerilimi düzenlemeye (regüle etmeye) çalıştığı bir baş etme biçimidir.

Kişi çoğu zaman bu eylemi tamamen farkında olmadan, adeta bir trans halinde gerçekleştirir. Örneğin; bilgisayar başında zor bir işe odaklanırken, stresli bir telefon görüşmesi yaparken, dalgın dalgın televizyon izlerken ya da gece uyumadan önce yatakta günün kaygılarıyla boğuşurken el usulca yüze gider. O anki niyet sadece “şekli bozuk olan tek bir teli çekmek” gibi masum görünse de ardından peş peşe gelen bir koparma döngüsü başlar. Kişi anlık bir rahatlama yaşar ancak sonrasında çok daha büyük bir pişmanlık dalgası gelir.

Bazen de yoğun bir içsel sıkıntı, yalnızlık veya o derin boşluk hissi anlarında “İstemiyorum ama yine de kaşlarımı koparıyorum” çaresizliğiyle bu davranış kendini gösterir. İşte bu yüzden bu eylemi bırakmak sadece davranışı söndürerek çözülecek bir mesele değildir. Davranışın altında yatan psikolojik süreçlerin şefkatle anlaşılması gerekir. Günümüzde “trikotillomaniden kurtuldum” diyen pek çok kişinin iyileşme hikayesinin ardında bu eylemin ruhsal dünyada hangi acının, kaygının veya stresin yerini tuttuğunu keşfetmek yatar.

Trikotillomani (Saç, Kaş, Kirpik Yolma Davranışı) Nedir?

Trikotillomani, kişinin saç, kaş veya kirpiklerini tekrar eden şekilde koparma davranışıdır. Bu davranış kısa süreli rahatlama sağlasa da sonrasında suçluluk ve pişmanlık hissi ortaya çıkabilir.

Pişmanlık hissinin yanı sıra kaş bölgesinde acı, kaşın belirli bölgelerinde belirgin azalma da gözlemlenir. Böylelikle davranışın getirdiği suçluluk psikolojisine zamanla fiziksel acı ve estetik kaygılar da eklenir. Bu durumu bireyin kendisi veya çevresi davranış sorunu olarak değerlendirebilir.

Buna karşın bu durum bireyin yaşadığı duygusal regülasyon güçlüğüne işaret ediyor olabilmektedir. Bazı kişiler bunu bilinçli yaparken, bazıları fark etmeden gerçekleştirir.

• Bilinçli yapılan bu davranışta öfke, stres gibi yoğun duygular hakimdir.
• Bilinçsizce yapıldığında ise kişi trans halindedir. Ne kaygısının farkındadır ne kaş yolma davranışının.

Kaş Yolma Neden Olur?

Bu davranışa neden olan tek bir neden yoktur. Birkaç risk faktörünün bir araya gelmesi ve bireyde yoğun olumsuz duygular yaratmaktadır. Bu risk faktörlerinin kaynağı psikolojik olabileceği gibi biyolojik ve çevresel etmenler de olabilmektedir.

En sık görülen risk faktörleri şunlar olabilmektedir:

• Kaygı ve stres 
• Bastırılmış öfke 
• Duygusal boşluk hissi 
• Kontrol ihtiyacı 
• Tekrarlayıcı rahatlatıcı davranış ihtiyacı 
• Kişinin kendine yönelttiği öfke, pişmanlık, suçluluk hissi gibi olumsuz duygulanımlar

Bu durumu psikanalitik kurama göre ifade edilemeyen duyguların bedene yöneltilmesidir. Kişi söyleyemediği, dışarıya gösteremediği ve başa çıkamadıklarını bedeni üzerinden dışarıya vurmaktadır. 

Kaş Yolma Davranışı Psikolojik Midir?

Evet, büyük ölçüde psikolojiktir. Kaş yolma çoğu zaman içsel gerilimi azaltmak için kullanılan savunma mekanizmasıdır. Bu davranış, bastırılmış duyguların dolaylı bir şekilde dışa çıkmasını sağlar.

Bazı durumlarda bu davranış, kişinin kendine yönelttiği mikro ölçekte bir zarar verme biçimi olarak da değerlendirilebilir.

Trikotillomani (Kaş Koparma Davranışı)’nın Belirtileri Nelerdir?

Trikotillomanide ortaya çıkan belirtiler kişiden kişiye değişebilmektedir. Belirtilerin farklı olmasına karşın temelinde ortak bir duygusal döngü barındırır. Bu davranış genellikle yavaş yavaş kendini gösterebilmektedir. Kişinin fark etmediği küçük streslerde, yorgunken veya tamamen odaklanmış bir şekildeyken eller istemsizce yüze giderek alışkanlık kazanılır.

Başlangıçta masum bir stres anında iki el ile suratı kapatmak veya şekli bozuk kaşı düzeltmek gibi görünür. Zamanla davranışın şiddeti ve amacı değişmeye başlar.

Bu davranış alışkanlığa dönüşmeye başladığında şu tarz belirtiler görünebilmektedir:

• Kaşlarda seyrelme veya gözle görülür boşlukların oluşması
• Aynaya sık bakma kaşın şeklini sürekli kontrol etme veya istemsizce o bölgeye dokunma ihtiyacı
• Belirli durumlarda (stres, kaygı, sıkıntı veya yoğun odaklanma anlarında) eylemde belirgin bir artış
• Kaş telini kopardıktan hemen sonra hissedilen o anlık, geçici rahatlama hissi
• Bu kısa rahatlamanın hemen ardından bedeni saran yoğun suçluluk, utanç veya pişmanlık duygusu

Klinik olarak değerlendirilmesi gereken bir konu ise kusursuzluk arayışıdır. Bazı bireyler asimetrik olduğunu düşündükleri kaşları aramaya başlar. Başlangıçta masum olan bu arayış zamanla kontrol edilemez bir döngüye dönüşebilir

Kaş Yolma Davranışı Nasıl Fark Edilir?

Kaş yolma (veya kirpik koparma) davranışı, çoğu zaman yoğun bir şekilde başlamadığı ve yavaş yavaş bir rutine dönüştüğü için hem kişinin kendisi hem de çevresi tarafından uzun süre fark edilmeyebilir. Özellikle eylemin “trans hali” dediğimiz o dalgın anlarda gerçekleşmesi bu durumu dışarıdan basit bir düşünme mimiği gibi gizler. Kişi çoğu zaman içinden “İstemiyorum yine kaşlarımı koparıyorum ama ellerimi durduramıyorum” noktasına gelene kadar durumun ciddiyetinin farkına bile varmaz.

Ancak dikkatli bir gözlemle şu ince detaylar bu davranışın habercisi olabilir:

• Fark etmeden özellikle dalgın olunan anlarda kaşa veya kirpik diplerine sık sık dokunmak ve telleri çekmek
• Zihnin boşta kaldığı veya çok odaklandığı belirli ortamlarda (ders çalışırken, ekran başında) koparma eyleminde belirgin bir artış
• Yüzde asimetri yaratacak şekilde hep aynı noktayı, “kusurlu” hissedilen aynı bölgeyi tekrar tekrar yolma
• Seyrelen bölgeleri makyajla kapatma ve durumu çevreden gizleme çabası

Kişi bu döngüye çoğu zaman sadece şekli bozan bir taneyi daha alacağım veya son bir teli daha koparıp bırakacağım bahanesiyle girer. Ancak o kusurlu teli ararken, zihin içsel gerilimden kaçıp anlık bir uyuşma evresine geçer. O son bir tane çoğu zaman son olmaz; geriye sadece ağır bir suçluluk hissi ve zihinde yankılanan o çaresiz “Kaş yolmaktan nasıl kurtulurum?” sorusu kalır. 

Kaş Yolma İsteği Kendiliğinden Geçer Mi?

Hayır, kaş yolma isteği çoğu zaman kendiliğinden ortadan kaybolmaz. “Zamanla kendiliğinden geçer” düşüncesi, bu zorlu döngüde en sık düşülen yanılgılardan biridir.

Çünkü bu davranış, rastgele ortaya çıkan anlamsız bir alışkanlık değildir. Kişinin iç dünyasında yankılanan çok güçlü bir duygusal ihtiyacın, bedensel bir savunma mekanizmasıdır. Bu derin ihtiyaç şefkatle anlaşılmadığı sürece, eylem bir süre dursa bile iç dünyadaki sorunlar devam eder.

İşin psikolojik derinliğine inildiğinde, bu davranışın arka planında genellikle kişinin başkalarına ifade edemeyip kendi içine attığı, bastırdığı ve en nihayetinde kendi bedenine yönelttiği sessiz bir öfke yatar. Kişi çözemediği çatışmaları ve içerisinde hissettiği yoğun değersizlik hissini kaşına zarar vererek somutlaştırmaya çalışır. Hayatındaki sorunlardan dolayı kendisini suçluyordur ve kaş ve kirpik yolarak da kendini cezalandırmış olur. O teli koparmak hatalarının, değersizliğinin bedelini ödemek gibi bir anlam ifade edebilir. Kişi kopardığı telle birlikte bu duyguların da gideceğini düşünerek rahatlamayı umar.

Hayatın sakinleştiği, içsel gerilimin düştüğü dönemlerde bu istek geçici olarak azalabilir. Bu yanıltıcı durgunluk kişiye “Artık bitti, kurtuldum” hissi verebilir. Ancak bu davranışın durmasının sebebi içeride yaşanan sorunların çözülmesi değildir. Kısa süreliğine bireyin hayatındaki dış faktörlerin etkisi azalmıştır. Belki iş hayatındaki yoğunluk düşmüş belki sınav dönemi geride kalmış olabilir. Herhangi zorlayıcı stres faktörü olmadığı için kaybolan bu davranış ileride yaşanan yeni bir kriz anıyla tekrardan kendini gösterebilmektedir.

Kaş Yolma Nasıl Geçer?

Kaş yolma davranışının nedenleri şefkatle anlaşılmadan yalnızca elleri durdurmaya çalışmak kalıcı bir çözüm sağlamayabilir. Psikanalitik açıdan bu tekrarlayıcı eylem; dışa vurulamayan öfkenin, kaygının veya erken dönemdeki temas eksikliğinin bedene yöneltilmesi (yer değiştirme) ve kişinin kendini yatıştırma çabasıdır.

Bu yüzden iyileşme süreci eylemi yasaklamakla değil; “Bu istek ne zaman, hangi duygudan veya içsel boşluktan sonra tetikleniyor?” sorusunu sormakla başlamak daha anlamlı olabilmektedir. Tetikleyici durumları fark etmek bedeni cezalandırmak yerine o duyguyu kapsamak sürecin temelidir.

Günümüzde “trikotillomaniden kurtuldum” diyebilen kişilerin ortak noktası eylemi bastırmak yerine, onun ardındaki duygusal açlığı şefkatle kapsamayı öğrenmiş olmalarıdır.

Kaş Yolma Davranışı İçin Hangi Uzmana Gidilir?

Kaş yolma davranışının ardındaki duygusal yükü şefkatle anlamlandırmak ve bu döngüden çıkmak için bir klinik psikolog veya psikoterapistten danışmanlık alınmalıdır. Eğer bu sürece kendi başınıza taşıyamadığınız yoğun bir kaygı da eşlik ediyorsa, bir psikiyatristin desteği oldukça faydalı olabilmektedir.

Ne Zaman Kaş Yolma Konusunda Psikolojik Danışmanlık Alınmalıdır?

Bazen kişiler, sadece şekil bozukluğunu gidermek için tek tük çıkan rahatsız edici bir teli aldıklarını düşünerek süreci uzun süre erteleyebilirler. Ancak bu eylemin boyutu artıp zorlu duygularla baş etme aracına dönüştüğünde profesyonel danışmanlığa ihtiyaç olabilmektedir.

Eğer günlük yaşamınızda aşağıdaki durumları deneyimliyorsanız, danışmanlık almak kendinize atacağınız en şefkatli adımlardan biri olacaktır:

• “Artık yapmayacağım” diye kendinize söz vermenize rağmen döngüyü kıramıyor ve davranışın kontrol edilemez bir noktaya ulaştığını hissediyorsanız,
• Kaşlarda veya kirpik diplerinde belirgin boşluklar, ciltte kanama veya tahriş gibi fiziksel zararlar oluşmaya başlamışsa,
• Seyrelen bölgeleri gizlemek için makyajla saatler harcıyor, dışarı çıkmaktan kaçınıyor ve sosyal hayatınız bu sırrın gölgesinde kalıyorsa,
• Her koparma anının ardından gelen o saniyelik rahatlama, yerini çok daha ağır bir utanç, çaresizlik ve yoğun suçluluk hissine bırakıyorsa.

Bu noktada başlanacak bir danışmanlık süreci size kesin sınırlarla bu davranışı yasaklamaz. Davranışın altında yatan duyguları anlamanıza ve bu duyguları şefkatle kapsamınıza yardımcı olmaya çalışır. Kişinin kendine duyacağı şefkatle iç dünyasındaki yaraları sarmak daha anlamlı olabilmektedir.

Kaş Yolma Geçmezse Ne Olur?

Kaş yolma davranışı şefkatle kapsanıp çözümlenmediğinde maalesef kronik bir döngüye dönüşebilir. Zamanla kıl köklerinde kalıcı hasar oluşurken bedene eklenen bu yeni estetik kaygı kişinin iç dünyasında daha büyük sorunlar oluşturabilir. Kişi bu estetik kaygılar sonucunda sosyal olarak kendini izole edebilir.

Ayrıca içsel gerilim sağlıklı şekilde boşaltılmadığı için davranışın yer değiştirmesi söz konusudur. Bu yer değiştirmede davranış saç veya kirpik koparmak olarak kendini gösterebilmektedir. 

Sıkça Sorulan Sorular

Kaş yolma davranışı hakkında sıkça sorulan soruları sizler için derledik.

Kaş koparma davranışının çözümü ne kadar sürer?

Kişiye göre değişir. Kişiye özel düzenli danışmanlık ile süreç daha sağlıklı ilerler.

Saç, kaş, kirpik yolma davranışı ile nasıl başa çıkılır?

Davranışı bastırmak yerine tetikleyicileri anlamak gerekir. Kişinin duygularını düzenlemesine yardımcı olacak sağlıklı yollar geliştirilebilir.

Kaş koparma davranışı tekrarlar mı?

Evet, genellikle sakin dönemlerde kaybolan bu davranış stresli süreçlerde tekrar görülebilir. Bu yüzden davranışın altında yatan nedenlerin ele alınması daha anlamlı olabilmektedir.

Kaş yolmak zararlı mı?

Evet, kaş koparmak hem fiziksel olarak hem de psikolojik açıdan bireye zarar verebilecek bir davranıştır.